Wprowadzenie fundacji rodzinnej do polskiego porządku prawnego w 2023 roku było jednym z najważniejszych wydarzeń legislacyjnych ostatnich lat z perspektywy przedsiębiorców i osób posiadających większy majątek. Nowa instytucja powstała jako odpowiedź na realny problem: brak narzędzia, które pozwalałoby bezpiecznie przekazać firmę lub kapitał kolejnemu pokoleniu bez rozdrabniania majątku i bez chaosu spadkowego.
Fundacja rodzinna łączy w sobie elementy sukcesji, ochrony majątku oraz planowania podatkowego. Dobrze zaprojektowana pozwala nie tylko zabezpieczyć interesy rodziny, ale również stworzyć stabilną strukturę właścicielską na wiele lat.
Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna to osoba prawna, której podstawowym zadaniem jest gromadzenie majątku, zarządzanie nim oraz spełnianie świadczeń na rzecz wskazanych beneficjentów. Jej funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej.
Kluczowe jest to, że fundacja nie została pomyślana jako podmiot prowadzący klasyczny biznes operacyjny. Jej rola polega raczej na pełnieniu funkcji właścicielskiej i sukcesyjnej – może posiadać udziały w spółkach, nieruchomości czy inne aktywa, ale sama nie konkuruje na rynku jak typowa firma.
W praktyce oznacza to, że fundacja staje się swoistym „sejfem rodzinnym”, w którym kumulowany jest majątek, a następnie według jasno określonych zasad przekazywany kolejnym pokoleniom.
Kto może założyć fundację rodzinną?
Fundację rodzinną może ustanowić wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Możliwe jest również powołanie fundacji w testamencie, co czyni z niej narzędzie planowania spadkowego jeszcze za życia fundatora.
Ustawodawca dopuścił także wariant wielofundatorski – fundacja może być tworzona przez kilka osób jednocześnie. To rozwiązanie bywa wykorzystywane np. przez rodzeństwo prowadzące wspólny biznes.
Warunkiem powstania fundacji jest wniesienie funduszu założycielskiego w wysokości co najmniej 100 000 zł. Może on mieć formę pieniężną albo niepieniężną, na przykład udziałów w spółkach, nieruchomości czy przedsiębiorstwa.
Dla przedsiębiorców szczególnie istotna jest możliwość wniesienia do fundacji udziałów lub akcji spółki, a także całego przedsiębiorstwa. Dzięki temu firma przestaje być własnością osoby fizycznej i trafia pod „parasol” fundacji, co znacząco ułatwia późniejszą sukcesję. Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Skorzystaj z profesjonalnej oferty doradcy podatkowego na stronie doradcapodatkowyonline.com.pl.
Jak działa fundacja rodzinna w praktyce?
Funkcjonowanie fundacji opiera się na statucie sporządzonym w formie aktu notarialnego. To właśnie statut jest sercem całej konstrukcji – określa sposób zarządzania majątkiem, zasady wypłat świadczeń oraz kompetencje poszczególnych organów.
Fundacja posiada zarząd, który prowadzi jej sprawy i reprezentuje ją na zewnątrz. Działa także zgromadzenie beneficjentów, a w większych strukturach – również rada nadzorcza.
Beneficjentami mogą być członkowie rodziny fundatora, inne osoby fizyczne, a nawet organizacje pożytku publicznego. Fundator sam decyduje, kto i na jakich zasadach będzie otrzymywał środki z fundacji. Mogą to być regularne wypłaty pieniężne, finansowanie edukacji, pokrywanie kosztów leczenia czy inne świadczenia przewidziane w statucie.
Największą zaletą tego rozwiązania jest pełna kontrola fundatora nad przyszłym losem majątku – to on ustala reguły gry, które obowiązują także po jego śmierci.
Fundacja rodzinna a podatki – dlaczego to rozwiązanie budzi takie zainteresowanie?
Z perspektywy podatkowej fundacja rodzinna jest konstrukcją wyjątkową. Co do zasady korzysta ona ze zwolnienia z CIT w zakresie bieżącej działalności. Oznacza to, że dochody osiągane wewnątrz fundacji nie są na bieżąco opodatkowane.
Podatek pojawia się dopiero w momencie wypłaty świadczeń beneficjentom albo przy likwidacji fundacji. Stawka CIT wynosi wówczas 15%.
Równolegle ustawodawca przewidział preferencje dla najbliższej rodziny fundatora. Beneficjenci zaliczani do tzw. grupy „zero” są zwolnieni z PIT od otrzymanych świadczeń. Dalsi beneficjenci zapłacą 15% PIT.
W praktyce oznacza to możliwość długoterminowego akumulowania kapitału w fundacji bez bieżącego opodatkowania, a następnie przekazywania go rodzinie na bardzo preferencyjnych zasadach.
Istotne jest również to, że wniesienie majątku do fundacji co do zasady nie podlega PCC, a w wielu przypadkach pozostaje neutralne podatkowo. Każda taka operacja powinna być jednak poprzedzona indywidualną analizą, zwłaszcza gdy w grę wchodzą przedsiębiorstwa lub nieruchomości.
W praktyce właśnie na tym etapie najczęściej pojawiają się błędy, które mogą później skutkować niepotrzebnym obciążeniem podatkowym. Dlatego przed podjęciem decyzji o założeniu fundacji rodzinnej warto skorzystać z pomocy profesjonalnego doradcy podatkowego – kompleksowe wsparcie w zakresie planowania sukcesji i opodatkowania dostępne jest m.in. na stronie doradcapodatkowyonline.com.pl.
Jakie realne korzyści daje fundacja rodzinna?
Największą wartością fundacji jest uporządkowanie sukcesji. Zamiast klasycznego postępowania spadkowego pojawia się jasny system świadczeń, który minimalizuje ryzyko konfliktów między spadkobiercami. Co istotne, fundator może jeszcze za życia precyzyjnie określić, kto, kiedy i w jakim zakresie będzie korzystał z majątku, eliminując przypadkowość charakterystyczną dla dziedziczenia ustawowego.
Równie ważne są korzyści podatkowe, w szczególności możliwość odroczenia opodatkowania oraz preferencje dla najbliższej rodziny. Fundacja pozwala także oddzielić majątek prywatny od ryzyk biznesowych i zapewnia większą stabilność struktury właścicielskiej. Dzięki temu wypracowane zyski mogą być reinwestowane w ramach jednej struktury bez konieczności ich bieżącej dystrybucji i opodatkowania.
Dla wielu rodzin jest to również narzędzie psychologicznego komfortu – świadomość, że firma lub kapitał nie zostaną rozproszone po śmierci założyciela. W praktyce fundacja często staje się elementem długofalowej strategii finansowej, pozwalającej budować bezpieczeństwo ekonomiczne kolejnych pokoleń.
Ograniczenia i ryzyka
Fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem dla każdego. Nie może prowadzić pełnej działalności operacyjnej, wymaga poniesienia kosztów założenia i bieżącej obsługi oraz nakłada obowiązki sprawozdawcze. Dodatkowo konieczne jest prowadzenie odpowiedniej dokumentacji oraz przestrzeganie ustawowego katalogu dozwolonej działalności.
Największym ryzykiem jest źle zaprojektowany statut. Błędy popełnione na etapie tworzenia fundacji mogą mieć długofalowe konsekwencje, takie jak ograniczona elastyczność wypłat, spory między beneficjentami czy nieoptymalne skutki podatkowe. Dlatego konstrukcja powinna być zawsze przygotowywana z udziałem doradcy podatkowego i prawnika, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji rodzinnej i biznesowej.
Kiedy fundacja rodzinna ma największy sens?
Fundacja rodzinna najlepiej sprawdza się w przypadku firm rodzinnych, większego majątku prywatnego oraz sytuacji, w których istnieje kilku potencjalnych spadkobierców. Jest szczególnie atrakcyjna dla osób, które myślą o przyszłości biznesu w perspektywie pokoleń i chcą uniknąć scenariusza stopniowego rozdrabniania aktywów.
W praktyce fundacja okazuje się skutecznym narzędziem także wtedy, gdy nie wszyscy członkowie rodziny są zaangażowani operacyjnie w prowadzenie firmy, a jednocześnie oczekują udziału w korzyściach finansowych.
Jak wygląda proces zakładania fundacji?
Procedura obejmuje przygotowanie koncepcji sukcesyjnej, sporządzenie statutu w formie aktu notarialnego, wniesienie funduszu założycielskiego, powołanie organów, rejestrację fundacji oraz dopełnienie formalności podatkowych. Każdy z tych etapów wymaga precyzyjnej koordynacji, a także wcześniejszego zaplanowania struktury majątkowej i relacji pomiędzy fundacją, spółkami operacyjnymi oraz beneficjentami.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna to jedno z najbardziej zaawansowanych narzędzi planowania sukcesji i ochrony majątku dostępnych obecnie w Polsce. Pozwala zachować ciągłość biznesu, zapewnić rodzinie stabilne świadczenia i skorzystać z preferencyjnych zasad podatkowych.
Jednocześnie jest to konstrukcja wymagająca indywidualnego projektu prawno‑podatkowego. Dobrze zaprojektowana fundacja może stać się fundamentem bezpieczeństwa finansowego rodziny na wiele pokoleń – źle zaprojektowana może generować niepotrzebne ryzyka.
Artykuł sponsorowany
